حسن بيگلرى
97
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
حافظ آنست إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ . بديهى است كه عموم مسلمين نيز مسئوليت مستقيم در برابر قرآن و اسلام دارند و بايد در حفظ آن بكوشند و در اجراى اوامر و دستورهايش از جمله نماز ، روزه ، حج ، امر بمعروف ، نهى از منكر ، حفظ شئون و شعائر اسلامى ، اظهار تنفر از مخالفين اسلام ، قيام بر عليه ستمگرى و امثال آن جد و جهد نمايند و از حضور در مساجد و مجالس مذهبى و فرا گرفتن قرآن و تعاليم عاليهء اسلام و مطالعهء كتب و مجلات دينى غفلت نورزند . دهم - اعجاز قرآن از نظر برهان بر توحيد : مقدّمة بايد گفته شود كه حكما براى اثبات هر چيزى يكى از دو برهان ( انّ ) و ( لمّ ) را به كار مىبرند . برهان ( انّ ) آنست كه از معلول بعلّت ( اثر بمؤثّر ) راه يابند مانند پىبردن از صدا يا دود و حرارت به صاحب صدا و آتش . برهان ( لمّ ) آنست كه از علّت بمعلول ( مؤثّر باثر ) پى برند مانند راه يافتن از آتش بدود و حرارت . در باب خداشناسى و اثبات توحيد ، فقط از راه برهان ( انّ ) استفاده ميگردد و برهان ( لمّ ) به كار برده نميشود زيرا احاطهء علمى بشر بسبب محدوديّت و متناهى بودن ، بر ذات يگانهء پروردگار كه نامحدود و غير متناهى است ، محال و ممتنع مىباشد و در اين باب چه خوش گفتهاند : سبحان من تحيّر فى ذاته سواه * فهم و خرد بكنه كمالش نبرد راه از ما قياس ساحت قدسش بود چنانك * مورى كند مساحت گردون بقعر چاه در قرآن مجيد هم براى شناساندن ذات مقدس حق ، طريقه برهان ( انّى ) كه موافق فطرت بشر است به كار رفته و از راه پى بردن بعلّت از معلول و تدبّر در مخلوقات ، اثبات توحيد شده است و آيات متعدّدى دربارهء آثار و موجودات عالم در اين كتاب آسمانى وجود دارد كه بهترين طريق برهان ( انّى ) بشمار ميرود از جمله